Üretken yapay zekâ; metin yazabilen, soruları yanıtlayabilen, görseller oluşturabilen ve yeni fikirler sunabilen bir teknolojidir. Ancak yapay zekâdan yararlı bir cevap alabilmek için isteğimizi doğru biçimde anlatmamız gerekir. İşte bunu yapmamızı sağlayan talimatlara prompt denir.
Prompt (İstem) Nedir?
Prompt ya da Türkçe karşılığıyla istem, yapay zekâya verdiğimiz soru, görev veya açıklamadır. Başka bir deyişle prompt, yapay zekâdan ne istediğimizi anlatan mesajdır.
Örneğin:
“Suyun doğadaki döngüsünü açıkla.”
Bu bir prompttur. Fakat daha ayrıntılı bir prompt yazarsak daha uygun bir cevap alabiliriz:
“Suyun doğadaki döngüsünü 7. sınıf öğrencisinin anlayabileceği şekilde, kısa başlıklar ve günlük hayattan örnekler kullanarak açıkla.”
İkinci promptta konu, hedef kitle ve anlatım biçimi açıkça belirtildiği için yapay zekânın daha yararlı bir cevap üretme ihtimali yüksektir.
Kör Prompt Nedir?
Kör prompt, yapay zekâya yeterli bilgi ve yönlendirme vermeden yazılan istemdir. Kör promptlarda amaç, hedef kitle, cevap biçimi veya önemli ayrıntılar belirtilmez. Bu nedenle yapay zekâ genel, eksik ya da beklentimize uymayan bir cevap verebilir.
Kör prompt örneği:
“Bana uzayı anlat.”
Bu promptta uzayın hangi yönünün anlatılacağı, cevabın kimler için hazırlanacağı ve ne kadar uzun olacağı belli değildir.
Geliştirilmiş prompt örneği:
“Güneş sistemindeki gezegenleri 7. sınıf öğrencisinin anlayabileceği sade bir dille tanıt. Her gezegen için iki önemli bilgi ver ve cevabı maddeler hâlinde hazırla.”
İkinci prompt, yapay zekâya daha açık bir yol gösterir. Böylece ihtiyacımıza daha uygun bir cevap alma olasılığımız artar.
Kör promptlar kısmen de olsa kullanılır. Bazen bir konu hakkında genel bilgi almak veya ilk fikirleri toplamak için kullanılabilir. Ancak sonucun nasıl üretilmesini istiyorsak promptu buna göre yazmak önemlidir.
Bir promptun kör kalmaması için şu bilgileri ekleyebiliriz:
- Yapılacak görev
- Konu ve amaç
- Hedef kitle
- Cevabın biçimi
- İstenen uzunluk
- Uyulması gereken sınırlar
Prompt Türleri
Promptlar kullanım amacına göre farklı türlere ayrılabilir.
1. Soru promptları
Bir konu hakkında bilgi edinmek için kullanılır.
Örnek: “Güneş tutulması nasıl gerçekleşir?”
2. Görev promptları
Yapay zekâdan belirli bir işi yapması istenir.
Örnek: “Geri dönüşümün yararlarını anlatan beş maddelik bir liste hazırla.”
3. Rol verme promptları
Yapay zekâdan belirli bir kişi veya uzman gibi açıklama yapması istenir.
Örnek: “Bir fen bilimleri öğretmeni gibi davran ve fotosentezi 7. sınıf düzeyinde açıkla.”
Yapay zekâ gerçekten öğretmen veya uzman olmaz. Yalnızca cevabını belirtilen role uygun bir anlatım biçimiyle hazırlamaya çalışır.
4. Yaratıcı promptlar
Hikâye, şiir, slogan veya proje fikri üretmek için kullanılır.
Örnek: “Kahramanı konuşan bir robot olan kısa ve eğlenceli bir bilim kurgu hikâyesi yaz.”
5. Karşılaştırma promptları
İki veya daha fazla konunun benzer ve farklı yönlerini öğrenmek için kullanılır.
Örnek: “Bitki ve hayvan hücrelerini bir tablo üzerinde karşılaştır.”
6. Adım adım anlatım promptları
Bir konunun aşamalar hâlinde açıklanmasını sağlar.
Örnek: “Bir araştırma ödevinin nasıl hazırlanacağını altı basit adımda anlat.”
İyi Bir Promptun Temel 6 Özelliği
1. Açık olmalıdır
Ne istediğimizi kolayca anlaşılabilecek bir biçimde söylemeliyiz.
Belirsiz: “Bana uzayı anlat.”
Daha açık: “Güneş sistemindeki gezegenleri Güneş’e olan uzaklıklarına göre sırala.”
2. Amacı belli olmalıdır
İstenen cevabın ne için kullanılacağı belirtilmelidir.
“Sınıfta yapacağım iki dakikalık konuşma için iklim değişikliği hakkında kısa bir metin hazırla.”
3. Yeterli bilgi içermelidir
Yapay zekânın görevi anlayabilmesi için gerekli ayrıntılar verilmelidir.
“Türkçe dersi için dostluk konulu, yaklaşık 150 kelimelik bir hikâye yaz.”
4. Hedef kitleyi belirtmelidir
Cevabın kimin için hazırlandığı söylenmelidir.
“Depremin nasıl oluştuğunu 7. sınıf öğrencilerine uygun, sade bir dille açıkla.”
5. İstenen biçimi açıklamalıdır
Cevabın liste, tablo, özet, hikâye veya soru-cevap biçiminde hazırlanması istenebilir.
“Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemindeki önemli gelişmeleri tarih ve olay başlıklı bir tabloyla göster.”
6. Sınırları belirlemelidir
Cevabın uzunluğu, üslubu ve içermesi ya da içermemesi gereken noktalar açıklanmalıdır.
“Enerji tasarrufu hakkında en fazla 100 kelimelik, ciddi ama kolay anlaşılır bir metin yaz. Üç günlük hayat örneği kullan.”
Kısacası iyi bir prompt şu sorulara cevap vermelidir:
- Yapay zekâdan ne istiyorum?
- Bu içerik kimler için hazırlanacak?
- Hangi bilgiler kullanılmalı?
- Cevap hangi biçimde olmalı?
- Anlatım nasıl olmalı?
- Hangi sınırlara uyulmalı?
Üretken Yapay Zekâ İçin 5 Prompt Önerisi
Aşağıdaki promptları ödev hazırlarken, ders çalışırken veya yeni fikirler üretirken kullanabilirsiniz.
1. Bir konuyu öğrenmek için
“Bir fen bilimleri öğretmeni gibi davran. Basınç konusunu 8. sınıf öğrencisinin anlayabileceği sade bir dille açıkla. Günlük hayattan üç örnek ver ve anlatımın sonunda dört soruluk kısa bir test hazırla. Cevapları en altta göster.”
2. Ders tekrarı yapmak için
“Aşağıya yazacağım ders notunu ana bilgileri kaybetmeden özetle. Özeti kısa başlıklar ve maddeler hâlinde hazırla. Daha sonra bu konuyla ilgili beş tekrar sorusu yaz. Notta bulunmayan bilgileri ekleme: [Ders notunu buraya yaz.]”
3. Bir yazıyı geliştirmek için
“Aşağıdaki metni 7. sınıf düzeyine uygunluk, anlatımın açıklığı, yazım ve noktalama bakımından incele. Hataları doğrudan düzeltmek yerine önce nedenlerini açıkla. Ardından geliştirilmiş bir örnek metin göster: [Metni buraya yaz.]”
4. Proje fikri üretmek için
“Okulda su tasarrufu sağlamak amacıyla uygulanabilecek beş proje fikri öner. Her fikir için gerekli malzemeleri, uygulama aşamalarını ve beklenen yararı kısaca açıkla. Fikirler düşük maliyetli ve ortaokul öğrencileri tarafından uygulanabilir olsun.”
5. Yaratıcı düşünmek için
“Gelecekte çevreyi koruyan bir şehirde geçen, yaklaşık 300 kelimelik bir hikâye yaz. Hikâyenin kahramanı 13 yaşında meraklı bir öğrenci olsun. Hikâyede yenilenebilir enerji kullanan ilginç bir buluşa yer ver ve düşündürücü bir son yaz.”
Yapay Zekâyı Kullanırken Nelere Dikkat Etmeliyiz?
Üretken yapay zekâ yararlı bir yardımcıdır ancak her zaman doğru bilgi vermeyebilir. Bu nedenle önemli bilgileri ders kitapları, öğretmenler ve güvenilir kaynaklar yardımıyla kontrol etmeliyiz.
Ayrıca yapay zekâ ile ad, adres, telefon numarası, okul bilgisi ve parola gibi kişisel bilgilerimizi paylaşmamalıyız. Yapay zekânın ürettiği bir metni kendi çalışmamız gibi sunmak yerine onu öğrenmek, fikir edinmek ve çalışmamızı geliştirmek amacıyla kullanmalıyız.
Sonuç
İyi bir prompt yazmak, doğru soru sorma becerisidir. Açık, amaçlı ve yeterince ayrıntılı bir prompt; yapay zekâdan daha anlaşılır ve yararlı cevaplar almamızı sağlar. Yine de son değerlendirmeyi her zaman biz yapmalıyız. Çünkü yapay zekâ bize yardımcı olabilir ancak düşünme, doğrulama ve karar verme sorumluluğu bize aittir.
1 Yorum