İçeriğe geç

Etkileşimli Okuma: İnternette Gelişmiş Arama

6. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım – Dijital Ders Notları

Öğrenme Çıktısı: BTY.6.3.1. İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme

İnternet, bilgiye ulaşmamızı, araştırma yapmamızı, öğrenmemizi ve birlikte çalışmamızı sağlayan çok büyük bir dünyadır. Ancak internette milyonlarca bilgi bulunduğu için aradığımız doğru bilgiye ulaşmak bazen zor olabilir.

Bu dersimizde internette daha hızlı ve doğru araştırma yapmayı, bilgilerin güvenilirliğini sorgulamayı ve yeni internet teknolojilerini verimli kullanmayı öğreneceğiz.

1. Arama Motorları ve Çeşitleri

Arama motoru nedir?

Arama motoru, internette bulunan web sayfalarını, görselleri, videoları ve diğer içerikleri aramamızı sağlayan internet hizmetidir.

Arama motoruna bir kelime veya soru yazdığımızda, sistem aradığımız konuyla ilgili sonuçları listeler.

Örneğin, “Dünyanın en büyük gezegeni hangisidir?” diye arama yaptığımızda Jüpiter hakkında bilgi veren web sayfalarına ulaşabiliriz.


Google: Google, internetteki web sitelerini, görselleri, videoları, haberleri ve haritaları bulmaya yardımcı olan yaygın bir arama motorudur. Arama kutusuna bir kelime ya da soru yazdığınızda, konuyla ilgili sonuçları sıralar. Sonuçları incelerken bilginin hangi kaynaktan geldiğine ve ne zaman yayımlandığına dikkat etmek yararlı olur.

Bing: Bing, Microsoft tarafından sunulan bir arama motorudur. Web sayfalarının yanı sıra görsel, video, haber ve harita aramalarında da kullanılabilir. Arama sonuçlarını ve sunduğu özellikleri tanımak, farklı kaynaklara ulaşmayı kolaylaştırır.

DuckDuckGo: DuckDuckGo, arama yaparken kullanıcı gizliliğine önem vermesiyle bilinen bir arama motorudur. Web sayfaları, görseller ve diğer içerikler için sonuçlar sunar. Gizlilik ayarları kullandığınız tarayıcı ve cihazdan da etkilenebileceği için bu ayarları ayrıca gözden geçirmek iyi bir alışkanlıktır.

Google Akademik: Google Akademik, bilimsel makaleleri, tezleri, kitapları ve akademik yayınları bulmaya yardımcı olan bir arama hizmetidir. Bir konuyla ilgili araştırmaları keşfetmek ve yazarlar ya da yayınlar hakkında bilgi edinmek için kullanılabilir. Bulunan çalışmaların güvenilirliğini değerlendirirken yayınlandığı dergiye, yazarlara ve tarihe de bakmak gerekir.

Yandex: Yandex, web sayfaları, görseller, videolar, haritalar ve başka içerikler için arama sunan bir teknoloji şirketidir. Özellikle Rusça içerikler ve bölgesel hizmetlerle tanınır. Arama yaparken farklı kaynakları karşılaştırmak ve bilgilerin güncelliğini kontrol etmek, doğru sonuca ulaşmaya yardımcı olur.

Baidu: Baidu, Çin’de yaygın olarak kullanılan bir arama motorudur. Çince web sayfaları, görseller, haberler ve başka çevrim içi içerikleri bulmaya yardımcı olur. Farklı ülkelerin ve dillerin internet kaynaklarını tanımak, dünyadaki bilgi çeşitliliğini görmeyi sağlar.




Hangi arama motorunu seçmeliyiz?

Arama motoru seçerken araştırmamızın amacını düşünmeliyiz.

  • Genel bilgi araştırması için genel amaçlı arama motorlarını,
  • Bilimsel makaleler için Google Akademik gibi akademik arama araçlarını,
  • Gizliliğe önem verdiğimiz durumlarda gizlilik odaklı arama motorlarını tercih edebiliriz.

2. Anahtar Kelimelerle Etkili Arama

Anahtar kelime, araştırdığımız konuyu en iyi anlatan önemli kelime veya kelime grubudur.

İnternette araştırma yaparken doğru anahtar kelimeleri seçmek, istediğimiz bilgiye daha kısa sürede ulaşmamızı sağlar.

Örnek araştırma: Güneş sistemindeki en büyük gezegeni öğrenmek istiyoruz.


Arama sorgusu, arama motoruna yazdığımız kelime, kelime grubu veya sorudur.

Örneğin:

  • Türkiye'nin en yüksek dağı
  • güneş enerjisi kullanım alanları
  • geri dönüşümün çevreye faydaları

Bunların her biri birer arama sorgusudur.


Mini Test

Arama Sorgusu

Soru 1 / 3

1. Arama sorgusu nedir?

2. Aşağıdakilerden hangisi bir arama sorgusudur?

3. “Geri dönüşümün çevreye faydaları” ifadesi neden arama sorgusudur?

🏆

Test tamamlandı!


3. Gelişmiş Arama Teknikleri

Bazen doğru anahtar kelimeleri kullanmamıza rağmen çok fazla arama sonucu görebiliriz. Bu durumda gelişmiş arama tekniklerinden yararlanabiliriz.

Gelişmiş arama teknikleri, arama sonuçlarını belirli kurallara göre daraltmamızı sağlar.

Arama operatörleri

Arama operatörü, arama motoruna belirli bir işlemi yapmasını söyleyen özel işaret veya komuttur.

1. Tırnak işareti (" ")

Bir kelime grubunu tırnak işaretleri içinde yazdığımızda arama motoru bu kelimeleri aynı sırayla içeren sonuçları bulmaya çalışır.

Örnek:

"bilinçli internet kullanımı"

Bu arama, yazdığımız ifadeyi bir bütün olarak aramamıza yardımcı olur.

2. Eksi işareti (-)

Arama sonuçlarında görmek istemediğimiz kelimeleri çıkarmak için kullanılır.

Örnek:

jaguar -araba

Bu arama sayesinde Jaguar otomobil markasıyla ilgili sonuçları azaltıp jaguar hayvanı hakkında bilgi bulmaya çalışabiliriz.

3. Site operatörü (site:)

Yalnızca belirli bir web sitesinin veya alan adının sayfalarında arama yapmak için kullanılır.

Örnek:

uzay site:tubitak.gov.tr

Bu arama, TÜBİTAK'ın internet alanındaki uzay konulu sayfaları bulmamıza yardımcı olur.

4. Dosya türü operatörü (filetype:)

Belirli bir dosya türündeki içerikleri bulmak için kullanılır.

Örnek:

geri dönüşüm filetype:pdf

Bu arama, geri dönüşüm konusunda PDF dosyaları bulmamızı sağlar.

Benzer şekilde filetype:pptx ile sunum dosyaları araştırabiliriz. Ancak arama motorlarının bütün dosyaları bulamayabileceğini unutmamalıyız.

5. Başlık operatörü (intitle:)

Bir web sayfasının başlığında belirli bir kelimenin geçmesini istediğimizde kullanılır.

Örnek:

intitle:robotik kodlama

Bu arama, başlığında “robotik” kelimesi bulunan ve kodlama ile ilgili sonuçları bulmayı amaçlar.

Birden fazla kelimeyle kullanımda komutun hemen yanındaki kelimeye uygulandığını bilmeliyiz.

Önemli: Arama operatörünü yazarken iki nokta ile aranan ifade arasına boşluk bırakmamalıyız.

site:meb.gov.tr ---> Doğru kullanım

site: meb.gov.tr ---> Yanlış kullanım


Mini Test

Arama Operatörleri

Soru 1 / 4

1. Tırnak işareti (" ") arama motorunda ne işe yarar?

2. jaguar -araba aramasındaki eksi işareti (-) ne anlama gelir?

3. Yalnızca TÜBİTAK’ın internet sitesindeki bilim içeriklerini bulmak için hangi arama yazılmalıdır?

4. gezegenler filetype:pdf arama sorgusu hangi amaçla kullanılır?

🏆

Test tamamlandı!


4. Arama Filtreleri

Arama filtresi nedir?

Arama filtresi, arama sonuçlarını türüne, tarihine veya farklı özelliklerine göre sınırlandırmamızı sağlayan araçtır.

Örneğin, “Mars” kelimesini aradığımızda karşımıza web sayfaları, görseller, videolar ve haberler çıkabilir.

Yalnızca Mars'ın fotoğraflarına ulaşmak istiyorsak görsel arama filtresini kullanabiliriz.

Sık kullanılan arama filtreleri

Filtre kullanmak neden önemlidir?

  • Gereksiz sonuçların sayısını azaltır.
  • Aradığımız içeriğe daha hızlı ulaşmamızı sağlar.
  • Araştırmamızı kolaylaştırır.
  • Zamanımızı verimli kullanmamıza yardımcı olur.

Örnek olay: Öğretmenin, geri dönüşüm konusunda son bir yılda yayımlanan haberleri araştırmanı istiyor.

Önce “geri dönüşüm” anahtar kelimelerini aratabilir, ardından Haberler ve tarih filtrelerini kullanabilirsin.


5. Bilgi ve Kaynak Güvenilirliği

İnternette herkes bilgi paylaşabilir. Ancak paylaşılan her bilgi doğru, güncel ve güvenilir olmayabilir.

Bu nedenle internette gördüğümüz bilgileri sorgulamamız gerekir.

Güvenilir bilgi nedir?

Güvenilir bilgi, doğruluğu kanıtlarla desteklenebilen, kaynağı belli olan ve başka güvenilir kaynaklarla kontrol edilebilen bilgidir.

Örneğin, bir gezegenin özelliklerini araştırırken bilimsel araştırmalara ve güvenilir bilim kuruluşlarının yayınlarına başvurabiliriz.

Bir bilginin güvenilirliğini nasıl kontrol ederiz?

  1. Kaynağını incele: Bilgi hangi web sitesinde yayımlanmış?
  2. Yazarını araştır: Bilgiyi hazırlayan kişi veya kurum belli mi?
  3. Tarihine bak: Bilgi güncel mi?
  4. Kanıtları kontrol et: Bilgi bilimsel verilere veya güvenilir belgelere dayanıyor mu?
  5. Karşılaştır: Aynı bilgiyi başka güvenilir kaynaklarda da bulabiliyor musun?

İnternette karşılaşabileceğimiz bilgi sorunları

Yanlış bilgi: Gerçeğe uymayan veya hatalı olan bilgidir. Yanlışlıkla da paylaşılabilir.

Yanıltıcı bilgi: Bilginin eksik, bağlamından koparılmış veya yanlış anlamaya yol açacak şekilde sunulmasıdır.

Sahte haber: Haber görünümünde hazırlanmış, gerçeğe aykırı içeriktir.

Tıklama tuzağı: Dikkat çekmek ve kullanıcıyı bağlantıya tıklatmak amacıyla hazırlanmış abartılı veya yanıltıcı başlıklardır.



BİLGİYİ DOĞRU YERDE ARA

Türkiye’de Güvenilir Bilgi Kaynakları

Kartlara dokun, hangi konuda hangi kaynağa başvurabileceğini keşfet.

TÜBİTAKKamu kurumu

Kullanım alanı

Bilimsel araştırmalar, bilim ve teknoloji

tubitak.gov.tr (yeni sekmede açılır)
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB)Kamu kurumu

Kullanım alanı

Eğitim, öğretim programları ve resmî duyurular

meb.gov.tr (yeni sekmede açılır)
Eğitim Bilişim Ağı (EBA)Eğitim platformu

Kullanım alanı

Ders içerikleri ve eğitim materyalleri

eba.gov.tr (yeni sekmede açılır)
Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM)Kamu kurumu

Kullanım alanı

Hava durumu, tahminler ve meteorolojik uyarılar

mgm.gov.tr (yeni sekmede açılır)
AFADKamu kurumu

Kullanım alanı

Deprem, afetler ve afetlere hazırlık

afad.gov.tr (yeni sekmede açılır)
Sağlık BakanlığıKamu kurumu

Kullanım alanı

Sağlık bilgileri ve resmî sağlık duyuruları

saglik.gov.tr (yeni sekmede açılır)
ÜniversitelerYükseköğretim kurumu

Kullanım alanı

Akademik çalışmalar, bilimsel araştırmalar

Örnek üniversite sitesi:

uludag.edu.tr (yeni sekmede açılır)
Bilginin tarihini ve konuyla ilgisini de kontrol et.


AÇIK UÇLU SORULAR

1. İnternette deprem ve depreme hazırlık hakkında araştırma yapmak isteyen bir öğrenci hangi kurumun web sitesini kullanmalıdır? Bu kurumun web adresini yazınız.

2. .gov.tr ve .edu.tr uzantılı web siteleri arasındaki farkı açıklayınız. Her biri için bir web sitesi örneği veriniz.

3. Bir öğrenci, okulunun resmî web sitesine ulaşmak istiyor. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okulların web sitelerinde kullanılan alan adı yapısı nedir? Bir örnek yazarak açıklayınız.

4. Fen bilimleri dersinde uzay ve gezegenler hakkında araştırma yapmanız gerekiyor. Hangi bilim kuruluşunun web sitesinden yararlanabilirsiniz? Bu kaynağı tercih etme nedeninizi açıklayınız.

5. Arkadaşınız, .gov.tr uzantılı bir web sitesindeki bütün bilgilerin kesinlikle doğru ve güncel olduğunu söylüyor. Arkadaşınızın düşüncesini değerlendiriniz. İnternetteki bir bilginin güvenilirliğini kontrol etmek için yapabileceğiniz iki işlemi yazınız.

Bir yanıt yazın

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.